Türkiye’de 4207 sayılı “Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun” ile ilgili 2008 yılında yapılan düzenlemelerle kamuya açık tüm kapalı alanlarda tütün ürünlerinin tüketilmesi yasaklandı.
İlgili yasanın kapsamının genişletilmesiyle birlikte 19 Temmuz 2009 tarihinden itibaren özel hukuk kişilerine ait olan lokanta, kahvehane, kafeterya ve birahane gibi işletmelerde de tütün ürünlerinin tüketilmesi yasaklandı. Bu kapsamda, ikamete mahsus konutlar hariç tüm kapalı alanlarda sigara içme yasağı getirildi.
Bu yasağın getirilmesindeki temel amaç ise sigara kullanmadığı halde başkalarının kullandığı sigara dumanından zarar gören kişilerin korunması oldu.
Öte yandan, 19 Temmuz 2009 itibarıyla Türkiye, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, tütün kontrolüne yönelik en geniş kapsamlı yasası olan Bermuda, Yeni Zelanda, Uruguay, İngiltere ve İrlanda‘dan sonra dünyadaki 6‘ncı, Avrupa’daki 3‘üncü ülke konumuna geldi.
5 yılda 1 milyon 349 bin 147 işletme denetlendi
Sağlık Bakanlığına bağlı ilgili kurumlar tarafından sigara dumanına pasif maruziyetin önlemesi amacıyla ülke genelinde düzenli olarak denetimler gerçekleştiriliyor.
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden aldığı bilgiye göre, kentte bu yıl itibarıyla denetim yapan 145 personelden oluşan 65 ekip bulunuyor.
Denetimler, yetkili ekiplerce “serbest denetim”, “ihbar denetimi, “takip denetimi” ve “çapraz denetim” şeklinde yürütülüyor.
Kapalı alanda sigara yasağı çerçevesinde ekiplerce, 5 yılda 1 milyon 349 bin 147 işletme denetlenirken, kapalı mekanda tütün kullanımına izin verdiği tespit edilen 25 bin 970 iş yerine 694 milyon 666 bin 994 lira para cezası uygulandı.
Bu kapsamda, 2022’de 218 bin 157, 2023’te 379 bin 826, 2024’te 308 bin 567 ve 2025’te 332 bin 192 işletmede denetim yapıldı, bu yılın ilk 6 ayında ise 110 bin 405 denetim gerçekleştirildi.
Denetimlerde yasağa uymayan işletme sayısı ise yıllara göre sırasıyla 3 bin 210, 3 bin 26, 4 bin 950, 8 bin 305 ve 6 bin 479 olarak kayıtlara geçti.
İhlal tespit edilen işletmelere kesilen idari para cezası yıllara göre artış gösterirken, en fazla ceza tutarı geçen yıl gerçekleşti. Buna göre 2022‘de kesilen toplam ceza tutarı 22 milyon 263 bin 642 lira olurken, 2023’te bu rakam 33 milyon 47 bin 275 lira, 2024’te 154 milyon 579 bin 277 lira, 2025’te 278 milyon 960 bin 429 lira oldu.
Bu yılın ocak-mayıs döneminde ise yasağa uymayan işletmelere 205 milyon 816 bin 371 lira ceza uygulandı.
Yasağı ihlal eden 681 işletmeye geçici kapatma cezası
Yasağı ihlal eden bazı işletmelere geçici kapatma cezası da verildi. Bu kapsamda 2022-2026 döneminde kentteki 681 işletmeye kapatma cezası uygulandı.
Öte yandan, ilgili yıllar arasında yasağı ihlal ettiği tespit edilen 1.958 kişiye de idari para cezası verildi.
Vatandaşlar, şikayette bulunabiliyor
Vatandaşlar, sigara yasağına uymayan iş yeri veya şahısları, İl Sağlık Müdürlüğüne bildirebilirken, Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezini (SABİM) 184’ü arayarak şikayette bulunabiliyor.
Bu kapsamda İstanbul’da, 2022-2026 döneminde ihbar üzerine toplam 36 bin 509 denetimde bulunuldu.
“Sigaradan 8 milyon ölümün 1,2 milyonu pasif duman maruziyetinden”
Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Volkan Kara, dumansız hava sahası uygulamasının dünyada Türkiye’nin öncülük yaptığı konulardan biri olduğunu söyledi.
İstisnasız bütün kapalı alanları kapsayan bu uygulama sayesinde öldürücülüğü ispatlı tütünün hem vatandaşlara hem de çevreye zarar vermesinin engellenmeye çalışıldığını belirten Kara, “Tütünün, sigaranın dünyaya zarar olarak hesabını yapacak olursak yılda 8 milyon kişi hayatını kaybediyor. 8 milyon çok büyük bir rakam. Çünkü 3,5 yıl süren pandemide toplamda 7 milyon kişi hayatını kaybetti” ifadelerini kullandı.
Kara, insanlar sigaradan uzaklaştırılabilirse sigara kaynaklı ölümlerin de engellenebileceğinin altını çizerek, “8 milyon ölümün 1,2 milyonu pasif duman maruziyetinden. Yani kendisi sigara içmeyip dumana maruz kalan insanların hayatlarını kaybetmesi. İşte dumansız hava sahasının önemli konularından biri de bu” dedi.
Kapalı alanlarda sigara ve dumanın olmamasının, sigara kullanmayan kişilerin sağlığını korumakla ilgili çok önemli bir davranış olduğunu vurgulayan Kara, şöyle devam etti:
“Peki sadece dumana maruz kaldığında mı insanların sağlığı tehlikeye giriyor? Maalesef hayır. Sigara içilen, duman teneffüs edilen ortamlarda zararlı madde, partikül ve gazların 3 ila 6 ay boyunca asılı kaldığı, ortama nüfuz ettiği ve bu dönemde kullanılmaya devam edilen ortama girip çıkan insanların hayatını tehlikeye attığını biliyoruz. Bu nedenle dumansız hava sahasının en önemli koruyuculuğu, sigara kullanmayan kişilerin hayatını korumak. Peki dumansız hava sahası bunun dışında bize ne sağlıyor? Bir kere toplumda, Yeşilay, Sağlık Bakanlığı ve bütün otorite, sigara içmenin görünebilir olduğunu ortadan kaldırmak zorundayız. Çocuklar, gençler, çevrelerinde sigara içmeyi normal algılayacak her maruziyetten maalesef olumsuz etkileniyor. Bu nedenle kapalı alanlarda, topluma açık alanlarda, daha doğrusu belirlenen yerler dışında sigara içmenin önüne geçmemiz gerekiyor.”
“İhlalleri gördüğümüzde lütfen bildirelim”
Prof. Dr. Kara, Yeşilay ve Sağlık Bakanlığının bu konuda farkındalık arttırıcı eğitim programları yaptığını, ilkokullara, ortaokullarda ve liselerde eğitici eğitimleri verdiğini anlatarak, bununla gelecek nesillerin dumansız, sağlıklı bir ortama kavuşmasını amaçladıklarını dile getirdi.
Bu kapsamda ücretsiz sigara bırakma tedavileri sunulduğunu kaydeden Kara, “Yeşilay Danışmanlık Merkezlerinde, Sağlık Bakanlığına bağlı sigara bırakma polikliniklerinde, ilaçlar dahil ücretsiz hizmet veriyoruz. Bu şekilde sigara içmeye devam eden kişilerin sayısını ve görünür olmayı azaltmaya gayret ediyoruz. Vatandaş olarak üzerimize ne düşüyor? Bağımlılıklarda en iyi tedavi hiç başlamamak. Sigaranın sağlığa zararlı olduğunu biliyoruz. Bu bilgiyi davranışa çevirmemiz, sigara kullanmamamız lazım. Çevremizde sigara kullanan kimse varsa onu da ikna etmemiz, bu zararlı alışkanlıktan uzak durmasını sağlamamız gerekiyor” diye konuştu.
Kara, kapalı birçok ortamda sigaranın kullanılabildiği dönemlerde sigara kullanmayan kişilerin sağlıksız havayı soluma mecburiyetinde kaldığını, şu anki yasaların ise bunun önüne geçtiğini belirtti.
Bu konuda vatandaşlara da sorumluluk düştüğüne işaret eden Kara, “Temiz, sağlıklı bir hava herkesin hakkı. Bu konuda bizim de çaba içinde olmamız gerekiyor. İhlalleri gördüğümüzde lütfen bildirelim. Sigara kullanan bireylere, olumlu anlamda bırakması yönünde telkinlerde bulunalım. Profesyonel destek almaları için onları yönlendirelim. Çocukların ve gençlerin bu ürünlere başlamaması için elimizden gelen çalışmaları yapalım” ifadelerini kullandı.
